Section 1 of 5
B. von Dorn'un Roslavl Raporu
20 Haziran / 2 Temmuz 1856 tarihinde okundu.1
Bu kez Sınıf'a seslenmek benim için özel bir memnuniyet vesilesidir. Yerli Doğu bilimcilerinin çalışması sayesinde, Doğu dil ve tarih araştırmalarının önemli bir dalını yeniden parlak bir ışığa çıkarma yolunda olduğumuza dair güvenli bir umut ifade edebileceğime inanıyorum. Bu dal, bilim insanlarının ve özellikle bizim ülkemizde Fraehn'in yinelenen çaba ve hatırlatmalarına rağmen bugüne kadar hâlâ gereğinden fazla karanlıkta kalmıştır. Kürt halkının dili ve tarihini kastediyorum.
St. Petersburg Üniversitesi adayı Bay P. Lerch, Akademi'nin, Ekselans Başkan'ın onayıyla, Kürt dilini öğrenmek ve adı geçen halk hakkında başka araştırmalar yürütmek amacıyla kendisini gönderdiği Roslavl seyahatinden dönmüştür.2 Sınıf'a sunduğu ayrıntılı raporda, bu satırların yalnızca bir giriş olması amaçlanmaktadır; Kürt savaş esirleriyle başarılı ilişkileri hakkında yeterli bilgi vermiştir. Ayrıca bana aşağıdaki dil örneklerini ve metinleri sunmuştur.
I. Düzyazı
a) Kurmanci lehçesinde
- Dieterici'nin Chrestomathie Ottomane adlı eserinden yedi anlatının çevirileri. Berlin, 1854, sekizli boy, s. 31-38.
- Letellier'nin Choix des Fables Turques adlı eserinden Türkçe on sekiz fablın çevirisi. Paris, 1826, sekizli boy.
- İki masal ve bir fabl.
- Palu Miri Awdullah-Baeg'in talihi üzerine ayrıntılı bir anlatı.
- Römi aşiretinden reis kızının mutsuz aşkı üzerine bir anlatı.
- Zetterquist tarafından geçici olarak altı dilde yayımlanan Fin runesinin çevirisi.
b) Zaza lehçesinde
- Kürt aşiretlerinin kan davaları üzerine daha ayrıntılı üç anlatı.
- İki masal.
- gö'in kuşu, yani puhu, hakkında bir söylence.
Bunların yanında Bay Lerch bazı konuşmaları yazıya geçirmiş ve Bacmeister'in dil örneklerini iki lehçeye de çevirmiştir.
II. Şiir
Bazıları yirmi, bazıları kırk dize uzunluğunda olan yirmi beş halk şarkısı. Bunlar çoğunlukla Kurmanci lehçesindedir, fakat bazılarında Zaza'ya özgü özellikler vardır. İçerikleri aşk/erotik ve kahramanlık konuludur.
Bu dil örnekleri ve metinler hakkında daha yakından bilgi edinmem ve onları incelemem, beni şu kanaate götürdü: bunların vicdanlı ve dikkatli biçimde işlenmesi, Bay Lerch'i Kürtçe gramerin bir taslağını ve sözlükle birlikte küçük bir seçkiyi sunabilecek duruma gerçekten getirecektir. Bunlar, bu alanda daha ileri ve daha ayrıntılı çalışmalar için temel ve vesile görevi görecektir.
Bu nedenle Sınıf'a, Bay Lerch'in Roslavl'dan beraberinde getirdiği bilimsel malzemeleri işleyip basıma hazırlayabilecek duruma getirilmesini önermeme izin verilmesini rica ederim; böylece böyle bir destekle yükseltilip cesaretlendirilerek Kürt halkına ilişkin diğer çalışmalarını tamamlamayı da kararlılıkla göz önünde tutabilecektir.