Zazaca Öğren

Nyêrib ve Sivan'ın Kavgası

Nyêrib'den bir gencin Horsig'de hırsızlık yapması ve öldürülmesiyle başlayan anlatı, Xalef Ağa ile Avdulah Ağa arasında tehditler, çatışma ve sonunda barışa uzanan bir kan davasını anlatır.

URL: https://zazacaogren.com/lesson/lerch-kauge-nyerib-u-sivani/

Nyêrib ve Sivan'ın Kavgası

Aviso sobre o conteúdo

şiddet; ölüm

Pessoas mencionadas

Xalef Ağa; Avdulah Ağa; Mela Ahmed/Qafon; Huseyin; Hayder Ağa; Sele.

Contexto histórico

Bu anlatı Sivan/Servi-Palu hattı ile Nyêrib/Hani hattı arasındaki yerel çatışma hafızasını birleştirir. Horsig adı, Sivan köy listesinde Horsik (bugünkü Saklıca) olarak görünen yerle büyük olasılıkla aynıdır. Metindeki Xalef Ağa'ya 'Hyêni'de kavga ettin' uyarısı, bu anlatıyı Nyêrib-Hyêni kavgasından sonra konumlandırır; bu nedenle en uygun tarih aralığı yaklaşık 1820-1853'tür.

Nota de pesquisa

Sivan/Servi, Horsig/Horsik/Saklıca ve Nyêrib/Nerib/Kuyular eşleştirmeleri kaynakla desteklenir. Şelê adı bu anlatıda Hani tarafındaki Şelli/Turalı köyleriyle daha iyi örtüşür; Kiepert haritasında da Hani'nin kuzeydoğusunda, Gjaurköi çevresinde Schel/Schel'e benzeyen bir ad görünür. Kelan için en güçlü aday, Sivan köy listelerindeki Kelahsı/Kelaxsi, bugünkü Doğanlı'dır; Tawricyê için modern karşılık henüz kesinleşmemiştir.

Locais mencionados

ZazakiTürkçe
Kawğê Nyêrib û Sivani
Nyêrib ve Sivan'ın Kavgası
Veri coan yaw lacêkû Nyêrbic şê Sivang, 'Horsigê dızdêyê, bani Mêla A'hmêdi Qafan akêrd, pûrti Mêla A'hmêdi Qafan gêrawt bêrû.
Eskiden Nyêrib'den bir genç Sivan aşiretine, Horsig'e hırsızlığa gitti; Mela Ahmedi Qafon'un evini açtı ve Mela Ahmedi Qafon'un kürkünü aldı ve götürdü.
Laci Mêla A'hmêdi 'Hûsêyni di enoê dızd, tepişt va kê dızdê ra: tê qangcaray.
Mela Ahmed'in oğlu Huseyin o hırsızı gördü, yakaladı ve hırsıza dedi ki: 'Sen nerelisin?'
Dızdi va kê: ez Nyêribraya.
Hırsız dedi ki: 'Ben Nyêrib'denim.
Laci Mêla A'hmêdi va kê: tê Nyêribdê, qam Nyêribdêy.
Mela Ahmed'in oğlu dedi ki: 'Nyêrib'densin; hangi Nyêrib'densin?'
Dızdi va kê: ez Deştêy 'Henzira.
Hırsız dedi ki: 'Ben Deştê Henzi'denim.
Laci Mêla A'hmêdi va kê: tê qam me'hladi.
Mela Ahmed'in oğlu dedi ki: 'Hangi mahalledensin?'
Dızdi va kê: ez me'hlay Şêynangda.
Hırsız dedi ki: 'Şeynan mahallesindeyim.
Laci Mêla A'hmêdi va kê: tê qawi amêy malê mê bêni.
Mela Ahmed'in oğlu dedi ki: 'Niçin geldin benim evime?'
Dızdi va kê: ez Nyêrbida amêya malê twê, dızdêy bıkêra, bêra twê ez dyang, lakimkê ez ha bêna, zor bêna.
Hırsız dedi ki: 'Ben Nyêribliyim; senin evine geldim, hırsızlık etmek için. Sen beni burada yakaladın; fakat bil ki ben güçlüyüm.
Laci Mêla A'hmêdi wica serêy dızdi têra kêrd, 'habêrê êrşawûtê Nyêrib Xalef ağayri va kê: we Xyeni nêbê, twê têdê kawğê kêrdini, tû 'Hyênici pyêrû kişti ardi emani ser.
Mela Ahmed'in oğlu hemen hırsızı öldürdü ve Nyêrib'e, Xalef Ağa'ya haber gönderdi, dedi ki: 'Hêni'ye gelme; sen orada kavga ettin; Hêni'de herkesi öldürüp emana getirdin.
Xalef ağay 'habêrê erşawûtê Avdûlah ağay Kêlang va kê: mê Nyêribdê kawğê kêrd, lakimkê wexti xoêdê 'hadre bê, twê merdümi mê kişt, bızani kê: ez vist merdümi twê yaw merdümi xoê vera kişênya.
Xalef Ağa, Kelanlı Avdulah Ağa'ya haber gönderip dedi ki: 'Nyêrib'le kavga ettim, fakat kendi vaktinde hazır ol; adamlarımdan birini öldürdün; bil ki ben, benim bir adamıma karşı senin yirmi adamını öldüreceğim.
Avdûlah ağay 'habêrê êrşawûtê Xalef ağayri va kê: waxtê xoêdê 'hadre bê, ez mêyştê eskêri xoê gêna, yêna awkay Şêlê ver, tızi wicara eskêri xoê bıgi, byê Cayt ver, ma kawğê bıki, nyavawkê tê serêy mê wêni, nyavawkê ez serêy twê wêna.
Avdulah Ağa Xalef Ağa'ya haber gönderdi: 'Kendi vaktinde hazır ol; ben yarın ordumu götürüp Sele deresine geleceğim; sen de ordunu götürüp Dait tarafına gel; ya sen benim başımı kesinceye kadar ya da ben senin başını kesinceye kadar kavga edeceğiz.
Xalef ağay 'habêr erşawûtê Avdûlah ağayri va kê: eskêri mê 'hadraw, enkay ez amêya Dêyştêdê tızi warzê eskêri xoê bıgi, byê awkay Şêlê ver, ma kawğe bıki.
Xalef Ağa Avdulah Ağa'ya haber gönderdi: 'Ordum hazır; Deştê'ye varır varmaz sen de kalk, ordunu götür ve Sele deresine gel; kavga edeceğiz.
Enoê kawğe Tırkan nyû, enoê kawğê aşiranû, tı byê xoêri vyênê.
Bu Türklerle bir savaş değil; bu bir aşiret kavgası; gelmeye bak.
Avdûlah ağay 'habêr erşawûtê dawang va kê: çaw mevindi, mêyştê awkay Şêlê verdê kawğê maw, Nyêrbicanû.
Avdulah Ağa köylülere haber gönderdi: 'Kimse gecikmesin; yarın Sele deresinde Nyêriblilerle kavgamız var.
Dawang 'habêr erşawûtê Avdûlah ağayri va kê: mevindê, çikas mali Nyêribi estû bıdê ma, ma pêynyay dawani Nyêribi veşnêni.
Köylüler haber gönderdi Avdulah Ağa'ya: 'Gecikme; Nyêrib'deki bütün malı bize ver, biz de Nyêrib köylerinin hepsini yakacağız.
Avdûlah ağay 'habêr erşawûtê dawani va ke: metêrsi, seri mıri, mal şımari.
Avdulah Ağa haber gönderdi köylülere: 'Korkmayın; başlar benim, mal sizin.
Dawang va kê: ma emşoê nyêvindêni, ma vardêni, ma swêni awkay Şêlê vêr, kawğe kêni, mevindê, tızi byê.
Köylüler dedi ki: 'Biz bu gece gecikmeyeceğiz; yola çıkıp Sele deresine kavga etmeye gideceğiz, sen de gecikme, gel.
Sêbah Avdûlah ağa werişt bê êspar, eskêri xoê top kêrd, va kê eskêri xoêra: oğil, mevindi, ma şyêri kawğe, metêrsi, Nyêrbici çani, kawğe aşiranû, serê mıri, mal şı-mari.
Sabah Avdulah Ağa ata bindi, ordusunu topladı ve ordusuna dedi ki: 'Oğullar, gecikmeyin; kavgaya gidiyoruz. Korkmayın; Nyêribliler azdır; bu aşiret kavgası; başlar benim, mal sizin.'
Dûmilbazi day püroê, Avdûlah ağa kawt eskêri ver, şê awkay Şêlê ver, eskêri Xalef ağay nyamaw, erş kêrd, va kê eskêri xoêra: serê mıri, mal şımari, dawang veşni.
Davul vuruldu; Avdulah Ağa orduyu götürüp Sele deresine gitti, ama Xalef Ağa'nın ordusu gelmemişti; yürümeyi emretti ve ordusuna dedi ki: 'Başlar benim, mal sizin; köyleri yakın.
Eskêrê Avdûlah ağay şê dewi Xalef ağay, gêrawti şêş dewi, veşnay, ağêray, amêy kêyê, Avdûlah ağa da mal eskêri xoê.
Avdulah Ağa'nın ordusu Xalef Ağa'nın köylerine gitti, altı köyü aldı, yaktı, geri dönüp eve geldi; Avdulah Ağa malı ordusuna verdi.
Yaw aşmê mênd.
Bir ay geçti.
Xalef ağay 'habêrê erşawûtê Avdûlah ağayri va kê: twe ehêndê eskêri mê kişt, twê şeş dawê mê veşnay, taalan kêrdi, waxtê xoêdê 'hadre bê, ez ena gêlankê yêna, qancawkê dewi twê mê di ez veşnêna, taalan kêna heta yaw şewê, çoacû'hi nyêvêrdana, heminê serê bırmêna.
Xalef Ağa Avdulah Ağa'ya haber gönderdi dedi ki: 'Ordumdan bazılarını öldürdün, altı köyümü yaktın ve talan ettin; kendi vaktinde hazır ol; bu sefer ben geleceğim ve her nerede senin bir köyünü görürsem, geceye kadar yakıp talan edeceğim; çocuk bile bağışlamayacağım; herkesin başını keseceğim.
Avdûlah ağay 'habêr erşawûtê Xalef ağayri va kê: cay xoêdê rê'hat vındê, ekê ena gêlankê ez amêya twêra yaw kêrga koêrê nyêvêrdanû.
Avdulah Ağa Xalef Ağa'ya haber gönderdi: 'Olduğun yerde rahat dur; bu sefer sana gelirsem bir kör tavuğu bile bağışlamayacağım.
Xalef ağay 'habêr erşawûtê Avdûlah ağayri va kê: tê byê xoêri, vyênê.
Xalef Ağa Avdulah Ağa'ya haber gönderdi: 'Gelmeye bak.
Avdûlah ağa werişt bê êspar, dümilbazi da püroê, eskêri xoê ame pyêser.
Avdulah Ağa ata bindi, davulu çaldırdı ve ordusu toplandı.
Avdûlah ağa va kê eskêri xoêra: çoacû'hi ma 'ha şwêni kawğe, metêrsi, ena gêlankê çewi meverdi, heminê bıksi, serê mıri mal sımari.
Avdulah Ağa ordusuna dedi ki: 'Çocuklar, kavgaya gidiyoruz; korkmayın; bu sefer kimseyi bağışlamayın; herkesi öldürün; başlar benim, mal sizin.
Eskêri va kê Avdûlah ağayra: peki, êfêndim, Alah cani twê sağ bêdû, hetakê pêynyay ma nyêmêrû, twêri çi çinyû.
Ordu Avdulah Ağa'ya dedi ki: 'Peki efendim, Allah canını korusun; biz ölmedikçe sana bir şey olmaz.
Avdûlah ağay va kê: afêrêm oğil.
Avdulah Ağa dedi ki: 'Aferin, oğullar.'
Avdûlah ağay dümilbazi day püroê, eskêri xoê erş kêrd, şê dyari Mêlêkani, awnya kê eskêri Xalef ağay tabûrê bêsta.
Avdulah Ağa davulu çaldırdı, ordusuna ilerlemeyi emretti ve Melekani bölgesine gitti ve Xalef Ağa'nın ordusunun fişek hazırladığını gördü.
Avdûlah ağay eskêri xoê erş kêrd va kê: seri mıri mal şımari, metêrsi, şyêri bıksi heminê.
Avdulah Ağa ordusuna ilerlemeyi emretti: 'Başlar benim, mal sizin; korkmayın, gidip herkesi öldürün.
Eskêri Avdûlah ağay şê eskêri Xalef ağay weta amê bı Tawricyê, kawğe kerd, eskêri Xalef ağay rema, eskêri Adûlah ağay pêyra kawt, bana dewi pyêrû taalan kerdi, sûanêy Nyêrbican pyêrû kişti, pesi cinê pyêrû ard.
Avdulah Ağa'nın ordusu Xalef Ağa'nın ordusuna karşı gitti ve Tauridye'ye kadar gelip kavga etti; Xalef Ağa'nın ordusu kaçtı ve Avdulah Ağa'nın ordusu peşinden gitti, köy evlerinin hepsini talan etti, Nyêrib çobanlarının hepsini öldürdü ve bütün sürüleri götürdü.
Mênd vist roc, Xalef ağay şê kawt kêy Qotwesan, 'Haydêr ağara va: ez kawta bê'hti twê, Avdûlah ağay Kelang eskêri mê pyêrû kişt, dewi mê pyêrû veşnay, taalan kerdi.
Yirmi gün sonra Xalef Ağa Qotwesan'a, Hayder Ağa'ya gidip dedi ki: 'Senin himayene geldim; Kelanlı Avdulah Ağa bütün ordumu öldürdü, bütün köylerimi yaktı ve talan etti.
'Haydêr ağa va kê Xalef ağayra: tê mêra vani sê, ez nyêşyêna Sivangcandê kawğe bikêra, Sivangci pêynyay ma heminê kişêni.
Hayder Ağa Xalef Ağa'ya dedi ki: 'Bana ne diyorsun? Sivanlılarla kavga edemem; Sivanlılar hepimizi öldürür.
Xalef ağay va kê: ez kawta be'hti twê, byê mê berê kêy Avdûlah ağay, ma pya weşi kê, çıkaskê kêyfi twê wazênû ez mal dana twê.
Xalef Ağa dedi ki: 'Ben senin himayene geldim; benimle Avdulah Ağa'nın evine gel; bizi barıştır; her ne gönlün isterse sana mal vereceğim.
'Haydêr ağa werişt bê êspar, kawt Xalef ağay ver, amêy şi Sivan, kawti kêy Avdûlah ağay.
Hayder Ağa ata bindi, Xalef Ağa'yı yanına aldı, Sivan'a geldi ve Avdulah Ağa'nın evine girdi.
Haydêr ağa hiryê gêlankê şê lawna Avdûlah ağa lingêrû va kê: tê ağay ena gêlankê bıdi ricay mê Xalef ağay.
Hayder Ağa üç kez gidip Avdulah Ağa'nın ayaklarını öptü ve dedi ki: 'Ağa, bu sefer benim hatırım için Xalef Ağa'yı bağışla.
Avdûlah ağa va kê Xaydêr ağara: ekê tê nyamêyni mê Xalef ağayra yaw zirot vera nyêdani, ez ka pêynyay dawani Nyêribi veşna, heminê taalan ka, çımkê tê amêy mê Xalef ağa kerd baxşi twê.
Avdulah Ağa dedi Hayder Ağa'ya: 'Sen gelmemiş olsaydın, Xalef Ağa'ya bir oğlan bile geri vermezdim; Nyêrib köylerinin hepsini yakar ve her şeyi talan ederdim; fakat sen geldiğin için Xalef Ağa'yı sana bağışladım.
'Haydêr ağay lawna Avdûla ağa serêrû şê Xalef ağa ard, lawna Avdûlah ağa lingêrû, Avdûlah ağa lawna Xalef ağa destrû, pya bê weşi, xalay day pyêra.
Hayder Ağa Avdulah Ağa'yı başından öptü, gidip Xalef Ağa'yı getirdi ve Avdulah Ağa'nın ayaklarını öptü. Avdulah Ağa Xalef Ağa'nın elini öptü; barıştılar ve karşılıklı hilat verdiler.
Xaydêr ağa werışt, xatır wayşt Avdûlah ağayra, Xalef ağa gêrawt, şi kêyê.
Hayder Ağa ata bindi, Avdulah Ağa'dan izin istedi, Xalef Ağa'yı aldı ve eve gitti.
Têrêk na.
Kan davası bitti.

Fontes

Russian original edition

Lerch, Peter Ivanovich. Izsledovaniia ob iranskikh kurdakh i ikh predkakh, severnykh khaldeiakh. Vol. 1. St. Petersburg: Imperial Academy of Sciences, 1856. Story "Nepriiiazn mezhdu Neribom i Sivanom," printed pp. 103-108.

Páginas: Russian RGO viewer images 117-122; printed pp. 103-108.

Primary scan witness for Lerch’s Zazaki transcription and Russian free translation.

German edition / reprint scan

Lerch, Peter. Forschungen über die Kurden und die iranischen Nordchaldäer. Abth. 1. St. Petersburg: Kaiserliche Akademie der Wissenschaften, 1857. Story "Die Feindseligkeiten zwischen Nerib und Sivän," pp. 109-115.

Páginas: Internet Archive scan pages n108-n114; printed pp. 109-115.

Used for the German free translation and as a second scan witness for the Zazaki transcription.

Bingöl University thesis transcription

Aslanoğulları, Mehmet. Lerch’in Zazaki Derlemelerinin Çevrimyazımı ve Türlerine Göre Sözcüklerin Tahlili. Master’s thesis, Bingöl Üniversitesi, 2014.

Páginas: PDF pp. 50-55; thesis printed pp. 43-48; story heading "Qewğê Nêrib û Siwonı."

Secondary transcription witness used during alignment and review. The transcription text is cited here but is not reproduced in the Interlinear view.