Zazaca Öğren

Değirmenci ve Tilki

Bir tilki değirmencinin ununu çalarken yakalanır ve canını kurtarmak için değirmenciyi Mısır Paşası'nın kızıyla evlendireceğini söyler. Kurnazlık, kimlik uydurma ve pazarlık üzerine kurulu bir masaldır.

URL: https://zazacaogren.com/lesson/lerch-degirmenci-ve-tilki/

Değirmenci ve Tilki

अनुसंधान टिप्पणी

MF03 satırındaki köşeli parantezli bölüm Lerch tarafından çevrilmemiştir; yayındaki anlam, Zazaca metin çözümlemesi ve bağlam üzerinden verilmiştir.

उल्लेखित स्थान

ZazakiTürkçe
Cayki bi çi nyêbi, yaw Alah bê, yaw arêwangçi bê.
Bir zamanlar bir değirmenci varmış.
Ariş tê'hnayni.
Değirmeni çalışırmış.
Roc yêkê beri ari qafêlna şê kêyê, şawê kêyê ra kawt, sêbah werişt, ame arêyê, awnyaykê ardi mêsahıdi çınyi; aya şawê newêtê paûtê, awnyay kê myanê şawê yaw lûê amêy zerê, şyê mêsahê, ardi werdi.
Bir gün değirmen taşını durdurup evine gitmiş. O gece evde uyumuş; sabah kalkıp değirmene gelince ambarda hiç un kalmadığını görmüş. Ertesi gece nöbet tutmuş. Gece yarısı bir tilkinin içeri girip ambara yöneldiğini ve unu alıp götürdüğünü görmüş.
Arêwangçi werişt, yaw çwa gêrawtê, day lûêrû; erzya lûê têpiştê, lûê bermay.
Değirmenci kalkmış, eline bir sopa almış ve tilkiye vurmuş. Tilki yakalanınca ağlamaya başlamış.
Lûê va kê arêwangçira: tê mê vera dê, ez twêri kêynay paşadê Mısri wazêna.
Tilki değirmenciye, "Beni bırak. Sana Mısır Paşası'nın kızını isteyeceğim," demiş.
Arêwangçi va kê: ez yaw merdümû arêwangçya, tı mêri çitay kêynay paşadê Mısri wazêni?
Değirmenci, "Ben değirmenci bir adamım; sen bana Mısır Paşası'nın kızını nasıl isteyeceksin?" diye cevap vermiş.
Lûê va kê: tı mê mêkşê, ez twêri wazêna, ekê mê nyêwayştê kêynay paşadê Mısri, tı mê vera dê.
Tilki, "Beni öldürme. Onu senin için isteyeceğim. Eğer Mısır Paşası'nın kızını sana istemezsem, o zaman beni öldürürsün. Şimdi bırak beni," demiş.
Arêwangçi va kê: tı mêri swangd bwanê.
Değirmenci, "Bana yemin et," demiş.
Lûê arêwangçiri swangd wend, arêwangçi lûê vera day.
Tilki değirmenciye yemin etmiş, değirmenci de onu bırakmış.
Lûê weriştê, şyê Mısr, şi paşay Mısr 'hêt, temênê kêrd.
Tilki kalkıp Mısır'a gitmiş, Mısır Paşası'nın huzuruna çıkmış ve selam vermiş.
Paşay Mısri va kê lûêra: derdi tû çyû, mıri vacê.
Mısır Paşası tilkiye, "Derdin nedir, söyle," demiş.
Lûê va kê: êfêndim: izmi mê bıdê, ez twêri vaca.
Tilki, "Efendim, izin ver de sana anlatayım," diye karşılık vermiş.
Paşay Mısri izmi lûê da.
Paşa tilkiye izin vermiş.
Lûê va kê: êfêndim, vêywe çêmçêqû paşay ame, kêynay çwê wazênû xoêri, yaw tûêrgê varay, laser ame pangc sêy êspari çêmçeqû paşay bê, pyêrû laseri berd, ez twêri cinê pyêrû laseri berdi, mê yaw kerre tepişt pa vênerta, ez awnyaya yaw dest ame gna mê lingê, mê enoê dest tepişt awkêra vecyaya tebêr, çêmçêqû paşa erzê xoê mê wica ver daw, ez amêya Paşay Mısri va kê: êspar wa wênisi, wa twêdê byêri, mıri çêmçêqû paşay byari, enoê ca wejirû, mê namêy çêmçêqû paşay nyêsnaûtû.
Tilki, "Efendim, Çemçequ Paşa geldi; kızınızı kendisi için istiyor. Bir dolu yağdı, sel geldi. Çemçequ Paşa'nın beş yüz atlısı vardı; sel hepsini alıp götürdü. Sana (söylüyorum), sel bütün kadınları da alıp götürdü. Bir kayaya tutunup ayağa kalktım. Baktım, bir el geldi bacağıma düştü. O eli tuttum ve onu sudan dışarı çıkardım. Çemçequ Paşa kendini benim üstüme attı; onu orada bıraktım ve geldim," demiş. Mısır Paşası, "Atlılar onu karşılasın, seninle birlikte gelsinler ve Çemçequ Paşa'yı bana getirsinler. Orada bir vezir var; ama ben Çemçequ Paşa diye birinin adını bilmiyorum," demiş.
Lûê va kê: êfêndim, yaw qati kincang bıdê mê, ez bêna çêmçaqû paşari, wa pêra gû; 'hata dı rodi eskêri xoê mevêcê sêlam lêğêy, 'heta çêmçaqû paşa byêrû tya, ez twêri 'haberê ana.
Tilki, "Efendim, bana bir kat elbise ver. Ben onu Çemçequ Paşa'ya götüreyim, o da giysin. İki gün boyunca askerlerini onu karşılamaya çıkarma; Çemçequ Paşa buraya varıncaya kadar sana haber getiririm," demiş.
Paşay Mısri yaw qati kincan da lwê.
Mısır Paşası tilkiye bir kat elbise vermiş.
Lwê kinci gêrawti, agêray, şi arêwangçi 'hêt.
Tilki elbiseleri alıp geri dönmüş ve değirmencinin yanına gitmiş.
Lwê arêwangçira va kê: mê twêri kaynay paşadê Mısri wayştê, warzê, şwê 'hemam, xoê bışû, temiz kê, byê, enoê qati kincang pêra gê, ma şyêri paşadê Mısri 'hêt.
Değirmenciye, "Mısır Paşası'nın kızını senin için istedim. Kalk, hamama git; yıkanıp temizlen. Sonra gel, bu elbiseleri giy; Mısır Paşası'nın yanına gideceğiz," demiş.
Arêwangçi werişt, şê 'hemam, xoê temiz kêrd, serê xoê tayşt, ryê xoê tayşt; ame, kinci gêrawti pêra, lwê kawtê ver, şi kênari Mısri.
Değirmenci kalkıp hamama gitmiş, yıkanmış, başını ve sakalını tıraş etmiş. Sonra gelip elbiseleri giymiş. Tilki öne düşmüş, onu alıp Mısır sınırına götürmüş; orada durmuşlar.
Wica ronişti, lwê şyê, 'haberê day paşay Mısri.
Tilki gidip Mısır Paşası'na haber vermiş.
Paşa va kê: çêmçaqû paşa ame, yaw fintoyê rınd bıdê, ez bêna çêmçaqû paşayri wa wênişû, eskêri vacê: sêlam lêğêy.
Tilki Paşa'ya, "Çemçequ Paşa geldi. Güzel bir araba ver; Çemçequ Paşa'yı getireyim. Askerlerin de onu karşılamaya çıksın," demiş.
Paşay Mısri yaw fintoyê day lwê, hiryê qabasi lwêdê ray kerdi.
Mısır Paşası tilkiye bir araba vermiş; üç kavas da tilkinin önünden yürümüş.
Çêmçaqû paşa amêy Mısr, eskêri paşay Mısri vêcaw: sêlam lêğêy.
Çemçequ Paşa Mısır'a gelmiş.
Arêwangçi nyezanû sêlam bêdû.
Mısır Paşası'nın askerleri onu selamlamış; ama değirmenci selamı nasıl alacağını bilmiyormuş.
Eskêri qamêk va: enoê delû, enoê dêlû; qamêk va: enoê paşa nyû, qamêk va: enoê arêwangçiyû.
Askerlerden bazıları, "Bu sarhoş, sarhoş," demiş. Bazıları, "Bu paşa değil," demiş; bazıları da, "Bu değirmenci," demiş.
Lwê agêray cigêray, eskêrira va kê: germû, aqıl çêmçaqû paşay serêdê çinû.
Tilki bir oraya bir buraya koşup askerlere, "Hava çok sıcak; Çemçequ Paşa baygın düştü, aklı başında değil," demiş.
Çêmçaqû paşa berd kûnaği paşay Mısri, fintoêra amêy war, lwê desti yê tepişt, berd kûnağ û seryê; va kê paşay Mısrira: yaw aşmê aqıl nyinyû enêy serê.
Çemçequ Paşa'yı Mısır Paşası'nın sarayına götürmüşler. Arabadan inince tilki elinden tutup onu saraya ve hareme götürmüş. Mısır Paşası'na, "Bir aydır bu adamın aklı başında değil," demiş.
Paşay Mısri va kê: beri wade cay cey ra ki, we rakû.
Mısır Paşası, "Onu yatak odasına götürün, yatağa yatırın da dinlensin," demiş.
Lwê berd wade çêmçaqû paşa, ca ra kêrd.
Tilki Çemçequ Paşa'yı odaya götürüp yatağa yatırmış.
Çêmçaqû paşa têrsa; lwê va kê: têres, metêrsê, şwê tê ra kû.
Çemçequ Paşa titremeye başlamış; tilki de, "Korkuyorsun, korkma; git yat," demiş.
Arêwangti va kê lwêra: paşay Mısri nêkay yênû, serêy mê têra kênû.
Değirmenci tilkiye, "Mısır Paşası şimdi buraya gelecek ve başımı kesecek," demiş.
Lwê va kê: metêrsê, ez nyêvêrdana, aqıli vindê, paşay Mısri nêkay ame zerê, warzê, law lingêrû.
Tilki, "Korkma, seni bırakmam. Aklını başına topla. Mısır Paşası şimdi odaya girerse kalkıp ayaklarını öp," demiş.
Çêmçaqû paşa va kê lwêra: nêkay paşay Mışri yênû, mı kişênû.
Çemçequ Paşa tilkiye, "Mısır Paşası şimdi gelirse beni öldürür," demiş.
Lwê va kê: warzê, ez twêri awkê kêna mesinê, şwê, dêsmaç bigi, byê zerê, nêmac bıkê.
Tilki, "Kalk. Sana leğende su hazırlayayım; git abdest al, içeri gel ve namaz kıl," demiş.
Arêwangçi va kê lwêra: mıri awkê byarê, ez şwêna dêsmaç.
Değirmenci tilkiye, "Bana su getir; gidip abdest alacağım," demiş.
Lwê werişt şyê, awkê ardê, day arêwangçi; arêwangçi werişt, şi dêsmaç, şi pêy sara, dêsmaç bigêrû, nyêzana rayêr qancaw.
Tilki kalkıp gitmiş, su getirmiş ve değirmenciye vermiş. Değirmenci kalkmış, abdest almaya gitmiş. Sarayın içinde ilerlemiş, ama yolu bilmiyormuş.
Lwê paût, arêwangçi nyawme, lwê şi gêray, arêwangçi di, gnaw erû, merdû.
Tilki beklemiş; değirmenci gelmeyince gidip onu aramış. Değirmenciyi yerde düşmüş, ölmüş halde bulmuş.
Lwê amêy, paşay Mısrira va kê: çêmçaqû paşa şû dêsmaç, nyêzana se byû, gnaw erû, merdû.
Tilki Mısır Paşası'na gidip, "Çemçequ Paşa abdest almaya gitti. Ne oldu bilmiyorum; yere düşmüş, ölmüş," demiş.
Paşay Mısri va kê: şyêri byari.
Mısır Paşası, "Gidin, onu getirin," demiş.
Şi, ard, şit, wedert.
Gidip getirmişler, yıkamışlar ve gömmüşler.

स्रोत

Russian original edition

Lerch, Peter Ivanovich. Izsledovaniia ob iranskikh kurdakh i ikh predkakh, severnykh khaldeiakh. Vol. 1. St. Petersburg: Imperial Academy of Sciences, 1856. Mährchen von dem Müller und Fuchs, printed pp. 119-123.

पृष्ठ: Russian RGO viewer images 133-137; printed pp. 119-123.

Primary scan witness for Lerch's Zazaki transcription and Russian free translation.

German edition / reprint scan

Lerch, Peter. Forschungen über die Kurden und die iranischen Nordchaldäer. Abth. 1. St. Petersburg: Kaiserliche Akademie der Wissenschaften, 1857. Story 'Mährchen von dem Müller und Fuchs'.

पृष्ठ: Internet Archive scan pages around n126-n130; printed pp. 83-87.

Used for the German free translation and as a second scan witness for the Zazaki transcription.

Bingöl University thesis transcription

Aslanoğulları, Mehmet. Lerch'in Zazaki Derlemelerinin Çevrimyazımı ve Türlerine Göre Sözcüklerin Tahlili. Master's thesis, Bingöl Üniversitesi, 2014.

पृष्ठ: PDF pp. 67-70; heading 'Çemçequ Paşa'.

Secondary transcription witness used during alignment and review. The transcription text is cited here but is not reproduced in the Interlinear view.